اجراي كانون ارزيابي مديران / شركت ماشين‌سازي اراك
طراحي سيستم ارزيابي عملكرد كاركنان / شركت سردساز خودرو
توسعه مدل كانون ارزيابي مديران / سازمان گسترش و نوسازي صنايع ايران
زيرساخت‌هاي مديريت منابع انساني در سازمان‌هاي فرآيندي
هم‌انديشي مديران ارشد براي همسويي توسعه منابع انساني با استراتژي
دشواري‌هاي برنامه‌هاي جانشيني
پنجمين فرمان در ميدان عمل
پیتر سنگه
مسعود سلطانی
 
 
شايستگي چيست؟
نوشته گروه منابع انساني مشاوران آريانا
   

اغلب انسجامي بين برنامه‌هاي مختلف منابع انساني ديده نمي‌شود و تاثير آنها بر عملكرد سازمان روشن نيست. از سوي ديگر به دليل فقدان تصويري روشن از اهداف كمي اين برنامه‌ها، حتي وجود چنين تاثيري نيز انكار مي‌شود. بنابراين لازم است كه برنامه‌هاي سازمان در انتخاب، ارتقا و توسعه كاركنان با يكديگر پيوند يافته و با ديدگاه واحدي طراحي و پياده شوند تا هم‌افزايي ناشي از يكپارچه‌سازي و ارايه تصويري روشن از اهداف و برنامه‌ها، امكان سنجش و پايش دستاوردها و نتايج برنامه‌ها را فراهم سازد.

به منظور حل اين معضل، مديريت منابع انساني در سال‌هاي اخير به ارزيابي شايستگي‌ها به عنوان ابزاري براي تعيين نقاط قوت و ضعف عملكرد و همچنين شناسايي افراد مستعد سازمان گرايش يافته است. به اين ترتيب ارزيابي مبتني بر شايستگي‌ها براي انتخاب و انتصاب، ارتقا و همچنين توسعه و برنامه‌ريزي آموزشي نتايج قابل ملاحظه‌اي داشته است.

تعريف شايستگي

نقطه آغاز هر گونه ارزيابي، شايستگي است. دقت و جامعيت در تعريف شايستگي‌ها و طراحي مدل شايستگي از مهم‌ترين عوامل اعتبار ارزيابي مي‌باشد.

در نگاه كلي، شايستگي را به دو مقوله فني و رفتاري تقسيم مي‌كنند. شايستگي فني بيشتر با دانش فني انجام كار ارتباط داشته و به عبارت ديگر به چه بودن كار مي‌پردازد. از اين رو فهرست شايستگي‌هاي فني بسيار طولاني بوده و در شغل‌هاي مختلف با يكديگر تفاوت فراواني دارند. به عكس، شايستگي‌هاي رفتاري به چگونگي انجام كار نظر دارند و در شغل‌هاي متفاوت تا حد زيادي مشابه هستند. به عنوان مثال، مشتري‌مداري نوعي رفتار است كه در شغل‌هاي متفاوت مي‌تواند تعريفي يكسان داشته باشد. به همين دليل فهرست شايستگي‌هاي رفتاري كوتاه‌تر مي‌باشد.

شايستگي‌هاي فني، مواردي است كه از درون شرح شغل‌هاي مرسوم سازمان‌ها قابل استخراج بوده و با دوره‌هاي آموزشي قابل بهبود مي‌باشند. مثلاً، آشنايي با تكنيك‌ها از جمله شايستگي‌هاي فني به شمار مي‌رود. البته نمي‌توان اين دو نوع شايستگي – فني و رفتاري – را كاملاً از يكديگر مجزا دانست. بايد توجه داشت كه رفتار آدمي از دانش و ويژگي‌هاي فني تاثير مي‌پذيرد. به عنوان مثال، شناخت از محيط، سازمان، مكانيسم‌هاي بازار و ساير موارد مرتبط، بر شيوه رفتار با مشتري تاثير به‌سزايي دارد.

مراكز ارزيابي بيشتر رويكرد رفتاري به شايستگي داشته و سعي در اندازه‌گيري چنين شايستگي‌هايي دارند. اولين بار ديويد مك‌كله‌لند با چنين نگاهي شايستگي را در سال 1973 مطرح نمود. وي در رويكرد خود بر رفتارها و ويژگي‌هايي تاكيد داشت كه مديران موفق از خودشان بروز داده بودند و به عملكرد نسبتا قابل قبول مديران توجهي نداشت. چنين رويكردي بر ويژگي‌هاي متمايزكننده و عملكرد برتر تاكيد دارد.

تحقيقات مك‌كله‌لند و همكارانش با مطالعه بوياتزيس در سال 1982 تكميل شد. بوياتزيس نيز به شايستگي همچون ويژگي متمايزكننده مي‌نگريست. در واقع وي تعريفي را كه در كارهاي مك‌كله‌لند مستتر بود، طرح نمود. از نظر بوياتزيس «شايستگي ويژگي‌هايي است كه به عملكرد برتر يا اثربخش در شغل مورد نظر ارتباط دارد. به عبارت ديگر شايستگي‌ها شواهدي هستند دال بر اين كه فرد ويژگي‌هايي براي عملكرد برتر و يا اثربخش را دارد.» شايستگي‌ها مي‌توانند از زمره انگيزه‌ها، رفتارها، مهارت‌ها، وجوه نقش اجتماعي يا دانشي باشند كه فرد از آنها استفاده مي‌كند.

پاتريشيا مارشال نيز چنين رويكردي به تعريف شايستگي دارد و آن را از زمره ويژگي‌هايي مي‌داند كه فرد را قادر مي‌سازد عملكردي برتر در شغل خود داشته باشد. جين وايتمن نيز شايستگي را رفتاري مي‌داند كه براي كسب نتايج مطلوب ضروري است.

با توجه به تعريف‌هاي مختلفي كه از شايستگي عنوان شد، مي‌توان گفت شايستگي ويژگي‌هاي زير را دارد:

  • بر اساس "رفتار قابل مشاهده" فرد تشخيص داده مي‌شود.
  • ناظر بر "عملكرد برتر" بوده و شايستگي‌هاي لازم براي عملكرد معمولي را شامل نمي‌شود.
  • "مجموعه‌اي منسجم" از شايستگي‌ها براي عملكرد برتر ضروري است.
       
دسترسی سریع
 آشنایی با مشاوران 
مشاوران و کارشناسان 
شرکت های همکار 
پژوهشكده مديريت و مهندسي كيان
موسسه مديريت پروژه آريانا
موسسه فن‌آوري اطلاعات آريانا
مركز آموزش و توسعه مديريت آريانا
انتشارات آريانا
مشتریان کلیدی 

 
عضویت در خبرنامه
 
با عضویت در خبرنامه الکترونیکی می توانید از اخبار، مقاله ها و پژوهش های جدید شرکت مشاوره مدیریت آریانا مطلع شوید.
برای عضویت در خبرنامه اینجا بروید.